SIBELCO Benelux

De Zate 1 - BE-2480 Dessel
Tel. + 32 14 83 72 11 - Fax + 32 14 83 72 12
Zweeds glas met Belgisch zand
Het verhaal begint met kwartszand uit Maasmechelen en eindigt met designglas uit Böda in Zweden. De Zweedse glasblazerijen SEA Glasbruk en Kosta Boda halen hun kwaliteitsgrondstof uit Vlaanderen. Wij volgden het productieproces van zand tot vaas.

Het Kristalrijk of Glasriket is geen sprookjesland, maar de streek in Zuid-Zweden waar vijftien glasblazerijen designglas van topkwaliteit produceren, elk met z’n eigen specialiteit. SEA Glasbruk produceert bijvoorbeeld vooral decoratief én nuttig glaswerk, zoals vazen en schalen, terwijl Kosta Bodu zowel gespecialiseerd is in drinkglazen als in kunstglaswerk. Dat de glasblazerijen in Zweden zo dicht bij elkaar liggen, is geen toeval. Op het einde van de achttiende eeuw liep door de regio een belangrijke handelsroute, en deze locatie was een goed alternatief voor de stad Stockholm. Daar was geen plaats voor glasblazerijen, omdat de ovens een te groot brandrisico vormden voor de houten gebouwen in de stad. In de wouden tussen Växjö en Kalmar was hout in overvloed om de ovens van de glasblazerijen te stoken, en in de beginperiode werd ook zand uit de regio gebruikt voor de productie. Later zijn de Zweedse glasblazers overgeschakeld op Belgisch zand, omdat het Zweedse te veel ijzeroxide bevat dat het glas een groene schijn geeft.

Grondstof

SEA Glasbruk voert net als een aantal andere Zweedse glasblazerijen kwartszand in van Sibelco, een Vlaamse firma die o.a. een groeve heeft in Maasmechelen. De kwartszandafzetting in Maasmechelen is ongeveer 12 miljoen jaar oud. Het zand heeft een zeer hoge graad van zuiverheid en een laag ijzergehalte. Nadat het werd opgedolven, wordt het zand in een veredelingsfabriek gewassen, mineralogisch gezuiverd en geklasseerd. Na deze ver doorgedreven veredeling is het eindproduct zo zuiver, dat het niet alleen door Zweedse kristal- en glasfabrikanten wordt aangekocht, maar bijvoorbeeld ook door Val Saint Lambert, Arques en Waterford. ”Het zand uit Vlaanderen is topkwaliteit”, zegt Göran Rosmark, general manager van glasblazerij SEA glasbruk in Kosta. ”We hebben er zeer bewust voor gekozen. Naast zand gebruiken we soda, potas en kalksteen, die samen in een oven worden gesmolten. Het smeltproces begint in de late namiddag.

Dan is de dagproductie klaar en wordt de voorraad glas voor de volgende dag aangemaakt. De massa grondstoffen wordt een paar uur tot een zeer hoge temperatuur verwarmd, en daarna tijdens de nachtelijke uren langzaam wat afgekoeld tot de gloeiende glasmassa in de oven de juiste temperatuur heeft om ‘s morgens te worden verwerkt.”
Ontwerp

”Het duurt ongeveer een jaar eer een ontwerp van een designer klaar is voor productie”, aldus Göran Rosmark. ”Samen met de andere glasblazerijen zijn we aanwezig op internationale trendseminars, om ideeën te sprokkelen qua kleuren en vormen. De designers die voor ons werken, halen er inspiratie uit. Voor de nieuwe collectie van 2007 hebben we meer kleur en ruwere oppervlakken toegepast. Tinten en vormen zijn retro, met bijvoorbeeld amber, vaalgroen, getemperd turkoois en amethyst.”

De meeste designers die voor de glasblazerijen werken, beheersen zelf de glasblaastechniek niet, maar zijn wel terdege op de hoogte van de mogelijkheden. Een uitzondering is Olle Brozèn, een ontwerper die zowel voor SEA Glasbruk als voor Kosta Boda designs creëert en zelf als glasblazer actief was in Japan. Voor de recente SEA retro-lijn ontwierp hij o.a. de Nymphaea-vazen, met gestileerde waterlelie-figuren, en de Ripplesvazen: waterrimpelingen die in hun beweging bevroren zijn en luchtbellen gevangen houden. Productie

Het blazen van bijvoorbeeld een drinkglas gaat verbazend snel, merk ik in de blazerijen van SEA en Kosta. De glasblazer laat geen seconde verloren gaan. Met een lange holle ijzeren blaaspijp neem hij een stukje oranjegloeiende hete glasmassa uit de oven en blaast telkens een paar seconden lang om een soort van glasbel te bekomen die hij allerlei vormen kan geven. Zij het met behulp van een mal, wanneer reliëftekeningen in het ontwerp moeten worden aangebracht, zij het met de hand, beschermd door een houten vorm of, gek genoeg, een handgroot pakje krantenpapier.

Eén bepaalde financiële krant uit Zweden heeft volgens de glasblazers het perfecte papier om mee te werken. Af en toe gooien ze er tijdens het werken wat water op, maar de kranten vliegen vreemd genoeg nooit echt in brand na contact met de gloeiendhete glasmassa. Voor kunstglas worden vaak verschillende kleuren vermengd, en dan wordt pasta uit diverse ovens gehaald. Dergelijke creaties zijn soms letterlijk zwaar, en vergen behoorlijk wat inspanning van de glasblazers. Wanneer hun kunstwerk klaar is, hangen er ettelijke kilo’s aan de blaaspijp. En bij dergelijke creaties van hoog niveau worden ze constant op de vingers gekeken door de designers, die aanwezig zijn om de kwaliteit van de productie te evalueren en eventueel te corrigeren.

Topdesigner Göran Wärff, de zeventig voorbij maar jolig als een puber, superviseerde tijdens ons bezoek het blazen van zijn nieuwe Mirage-vazen bij Kosta. En had het piepkleinste luchtbelletje gezien.


Eindresultaat

Wanneer een stuk glas klaar is, wordt het van de blaaspijp getikt en gaat het met honderden tegelijk in de koelovens. Daar wordt de temperatuur van het pasgeblazen glas zeer langzaam gedurende een paar uren afgekoeld. Gaat het koelproces te snel, dan breekt het glas bij de minste aanraking. Tenslotte volgt indien nodig de afwerking: er worden eventueel nog decoraties op gezandstraald of ingebrand. Dan is het glas klaar voor verzending over de hele wereld.

En intussen wordt Zweeds designglas ook verkocht in webwinkels. Om het Zweeds-Belgische verhaal helemaal rond te maken: de Vlaamse Nancy Hebbelinck emigreerde een paar jaar geleden naar Bullaren in Zweden en begon daar vorig jaar met een webwinkel, waar ze designglas van het Zweedse SEA glasbruk verkoopt.



Bron : HBVL / GVA 2007.03.31 - 2007.04.01